PROJENİN ÖZETİ

Van Gölü, tuzlu- sodalı suları ve orijinal biyoçeşitliliği ile dünyadaki en ilginç ekosistemlerden birisidir. Sularının yüksek derecede sodalı olması (pH 9.8) yüzünden, aslında yüksek yapılı canlıların yaşamasına uygun bir ortam değildir. Bu yüzden göl sularında hem içsu balıkları hem de deniz balıkları yaşayamaz. Göl sularına adapte olmuş endemik tek tür olan inci kefalının (Chalcalburnus tarichi) dışında balık yaşamamaktadır. İnci kefalı, sazangiller familyasına mensup, ortalam boyu 19.5 cm , ortalama ağırlığı 80 g civarında, yaşamını gölde sürdüren ancak üremek için ilkbahar aylarında akarsulara göç eden bir türdür. Avcılığının büyük bir kısmı Mayıs-Haziran aylarında yoğunlaşan üreme göçü esnasında yapılmaktadır. Daha önceden yapılan çalışmalarla üreme göçü esnasında yapılan avcılık önemli ölçüde azaltılmakla birlikte, halen devam etmektedir. Üreme dönemi balıkçılığında ısrar edenlerin en önemli gerekçeleri, geçim kaynaklarının darlığı ve balığın tuzlu ve yumurtalı olarak tüketilmesi alışkanlığı olarak sıralanmaktadır. Daha önceki çalışmalarla bu gerekçelerden hareketle hem geçim kaynaklarını çeşitlendirecek hem de tüketim alışkanlığını değiştirebilecek bazı alternatifler geliştirilmiştir. Üreme dönemi balıkçılığını önlemek üzere kış balıkçılığı, balık tuzlama atölyesi, balık konserve atölyesi ve turizm yeni alternatif geçim kaynakları olarak belirlenmiştir.  Kış balıkçılığının daha cazip hale getirilmesi ancak bazı taleplerin karşılanması ile olabilecektir. Avlanan balığın pazar sorunu yaşanmadan satılması, balıkçı tekneleri için barınaklar inşaası bunlar arasında en çok dile getirilen taleplerdir. Balık tuzlama atölyeleri,  balığın işlenerek pazarlanmasına olanak sağlayacağı gibi, balığın yöre halkı tarafından sadece üreme döneminde hijyen koşullarından uzak, tuzlanarak saklanmasının önüne geçebilecek, üreme dönemi dışında her zaman hijyen koşullarına uygun tuzlanmasını ve paketlenerek pazara sunulmasını mümkün kılacaktır. Böylece hem balık değerlenmiş olacak, hem yörede yeni bir iş kolu doğmuş olacaktır. Balığın konserve edilerek pazara sunulmasının da aynen tuzlama atölyelerinde olduğu gibi hem balığın değerlenerek pazarlanmasına hem de yeni bir iş kolu olarak geçim kaynaklarını çeşitlenmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Diğer alternatif geçim kaynağı turizm ise yöre halkı için tamamen yeni bir olgudur. Balığın orijinal üreme göçünü izlemek üzere, yöre dışından gelecek insanlar hem yerel halka para bırakacaklar, hem de balığın önemli bir biyoçeşitlilik unsuru olduğunun anlaşılmasına katkı sağlayacaklardır. Yerel halk arasında yaygın olan tuzlu ve yumurtalı balık tüketim alışkanlığı, üreme dönemi balıkçılığının önlenmesinde önemli bir geleneksel unsur olarak görülmektedir. Bu yüzden tuzlu ve yumurtalı balık tüketim alışkanlığının değiştirilmesi, üreme dönemi avcılığını önemli ölçüde azaltacaktır.

Proje kapsamında alternatif geçim kaynakları olarak belirlenen kış balıkçılığı, balık tuzlama atölyesi, balık konserve atölyesi ve turizmin, yerel halkın sosyo-kültürel ve geleneksel yapısı ile uyumu test edilerek, yerel dokuya uygun olarak alt yapıları hazırlanacaktır. Alternatif geçim kaynaklarını cazip kılacak örnek faaliyetler gerçekleştirilerek, olabilirlikleri gösterilmiş olacaktır. Tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesine yönelik olarak yeni balık pişirme yöntemleri geliştirilerek tanıtımı yapılacaktır. Diğer taraftan tüm bu sonuçların sürdürülebilir olması için, yöre halkının eski kültürel ve geleneksel yapısı içinde var olan doğanın korunmasına ilişkin değerler, genel doğa koruma, balığın korunması ve genel beslenme prensipleri sohbet toplantıları ile yerel halka aktarılacaktır.